Anayasa Mahkemesi, rayiç bedel maddesini iptal etti Anayasa Mahkemesi, ev, arsa ve tarla gibi paylı mülkiyete konu taşınmazlarda bir paydaşın payını üçüncü kişilere satması durumunda diğer pay sahiplerinin açtığı önalım davalarında hakime derhal rayiç bedel belirleme yetkisi tanıyan ve davacıyı bu bedeli kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlü kılan kanun hükmünü mülkiyet hakkına aykırı bularak iptal etti.
Yüksek Mahkeme’nin Resmi Gazete’de yayımlanan kararına göre, paylı mülkiyetli bir taşınmazın başka bir şahsa satışı durumunda diğer paydaşların alım hakkını düzenleyen 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun ilgili hükümlerine yönelik yapılan iptal başvurusu karara bağlandı. Alınan kararla birlikte, hakimlerin paydaşların açtığı dava üzerine gecikmeksizin rayiç belirleme yetkisi Anayasa'ya aykırı bulundu.
Mevcut uygulamada, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 732. maddesinde “Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler.” hükmü yer alıyor.
Uygulamada ev, arsa ve tarla gibi taşınmazlarda hak sahipleri, paydaşlardan birinin payını mülkiyette pay sahibi olmayan üçüncü bir kişiye satması durumunda ön alım hakkına sahip bulunuyor ve bu hakkı mahkemede dava açarak kullanabiliyordu. Ancak bu maddeye daha sonra yapılan bir yasal ekleme ile davaya bakan hakimlere taşınmaz için doğrudan rayiç bedel belirleme yetkisi tanınmıştı.
NTV’nin haberine göre; eklenen yasa maddesinde şu ifadelere yer verilmişti:
“Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir. Önalım hakkı sahibi, belirlenen rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nemalandırılmak üzere hâkim tarafından belirlenen yere verilen kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, verilen kesin süre içinde yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemez. Yatırılan bedel, hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla birlikte ilgilisine ödenir.”
Söz konusu yasal düzenlemeye karşı, bazı yerel mahkemeler ile 137 milletvekilinin imzasıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurularak maddenin Anayasa’ya aykırı olduğu kaydedilmiş ve iptali istenmişti.
Yapılan tüm itiraz başvurularını ele alan mahkeme, incelemesi sonrasında itirazların gerekçelerini irdeledi.
Yüksek Mahkeme, iptal kararında, ön alım hakkına yönelik hakime tanınan rayiç belirleme yetkisiyle, ön alım hakkını kullanmak isteyen paydaşın ödeme yükümlülüğünün hakim tarafından belirlenen rayiç bedel ile sınırlandırıldığına dikkat çekti.
Bu sınırlamanın mülkiyet hakkının kullanılmasına engel olduğu görüşüne varan Yüksek Mahkeme, başvuruya konu edilen ek maddedeki “rayiç bedeli”, “gecikmesizin” ve “kesin süre” ibarelerinin iptaline, kararın da 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.
Yüksek Mahkeme’nin Resmi Gazete’de yayımlanan kararına göre, paylı mülkiyetli bir taşınmazın başka bir şahsa satışı durumunda diğer paydaşların alım hakkını düzenleyen 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun ilgili hükümlerine yönelik yapılan iptal başvurusu karara bağlandı. Alınan kararla birlikte, hakimlerin paydaşların açtığı dava üzerine gecikmeksizin rayiç belirleme yetkisi Anayasa'ya aykırı bulundu.
HAKİMLERİN RAYİÇ BELİRLEME YETKİSİ ANAYASAYA AYKIRI BULUNDU
Mevcut uygulamada, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 732. maddesinde “Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler.” hükmü yer alıyor.
Uygulamada ev, arsa ve tarla gibi taşınmazlarda hak sahipleri, paydaşlardan birinin payını mülkiyette pay sahibi olmayan üçüncü bir kişiye satması durumunda ön alım hakkına sahip bulunuyor ve bu hakkı mahkemede dava açarak kullanabiliyordu. Ancak bu maddeye daha sonra yapılan bir yasal ekleme ile davaya bakan hakimlere taşınmaz için doğrudan rayiç bedel belirleme yetkisi tanınmıştı.
NTV’nin haberine göre; eklenen yasa maddesinde şu ifadelere yer verilmişti:
“Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir. Önalım hakkı sahibi, belirlenen rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nemalandırılmak üzere hâkim tarafından belirlenen yere verilen kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, verilen kesin süre içinde yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemez. Yatırılan bedel, hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla birlikte ilgilisine ödenir.”
Söz konusu yasal düzenlemeye karşı, bazı yerel mahkemeler ile 137 milletvekilinin imzasıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurularak maddenin Anayasa’ya aykırı olduğu kaydedilmiş ve iptali istenmişti.
İPTAL KARARI 9 AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRECEK
Yapılan tüm itiraz başvurularını ele alan mahkeme, incelemesi sonrasında itirazların gerekçelerini irdeledi.
Yüksek Mahkeme, iptal kararında, ön alım hakkına yönelik hakime tanınan rayiç belirleme yetkisiyle, ön alım hakkını kullanmak isteyen paydaşın ödeme yükümlülüğünün hakim tarafından belirlenen rayiç bedel ile sınırlandırıldığına dikkat çekti.
Bu sınırlamanın mülkiyet hakkının kullanılmasına engel olduğu görüşüne varan Yüksek Mahkeme, başvuruya konu edilen ek maddedeki “rayiç bedeli”, “gecikmesizin” ve “kesin süre” ibarelerinin iptaline, kararın da 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.